35 yıl süren Azerbaycan-Ermenistan savaşı, 8 Ağustos’ta Beyaz Saray’da imzalanan tarihi bir barış anlaşmasıyla resmen sona erdi. ABD Başkanı Donald Trump, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın katılımıyla gerçekleşen imza töreni, iki ülke arasındaki uzun süreli askeri çatışmalara son verirken, diplomatik ilişkilerin yeniden tesis edilmesini de kararlaştırdı. Trump, anlaşmayı 'tarihi barış zirvesi' olarak nitelendirerek, tarafların yükümlülüklerini ihlal etmeleri durumunda doğrudan müdahale edeceklerini açıkladı.
ZENGEZUR KORİDORU'NUN ÖNEMİ
Anlaşmanın en önemli maddesi, Azerbaycan’ın batı bölgelerini Nahçıvan üzerinden Türkiye’ye bağlayacak ve Ermenistan’ın güneyindeki Syunik bölgesinden geçecek 43.5 kilometrelik Zengezur Koridoru’nun geliştirilmesi ve işletilmesi hakkının ABD’ye verilmesidir. 'Uluslararası Barış ve Refah için Trump Yolu' adıyla hayata geçirilecek olan bu proje, otoyol, demiryolu, enerji hatları ve fiber optik altyapıyı kapsayacak. ABD yönetimi, koridorun işletmesini Ermenistan yasaları çerçevesinde yürütecek ve araziyi altyapı yatırımları için özel bir şirkete kiralayacak. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Trump, bu koridoru 'ABD ile özel bir ortaklık' olarak tanımladı ve bu ortaklığın 99 yıla kadar sürebileceğini söyledi.
ABD'NİN YENİ TİCARET AĞI
Üst düzey bir ABD’li yetkilinin Axios’a yaptığı açıklamada, 'Bu meseleyi çözüme kavuşturarak Amerikalılar yıllık milyarlarca dolarlık yeni bir ticaret ağına dahil oldu. Rusya, İran ve Çin ise kendi nüfuz alanları olarak gördükleri bir bölgede güç kaybetti' ifadeleri kullanıldı. Zengezur Koridoru, sadece Azerbaycan ile Nahçıvan’ı değil, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kara ulaşımını da doğrudan sağlayacak, böylece Türkiye’den Orta Asya’ya uzanan 'Türk dünyası hattı' kesintisiz hale gelecektir. Koridorun tamamlanması, Asya ile Avrupa arasındaki ticaret yollarını kısaltarak 'Orta Koridor' olarak bilinen tarihi İpek Yolu’na yeni bir ivme kazandıracak, ticaret maliyetlerini azaltacak, lojistiği hızlandıracak ve Bakü’yü küresel ulaşım ağında merkezi bir konuma yükseltecektir.
ULUSLARARASI TEPKİLER
Projenin en çok itiraz aldığı taraf olan İran, başından beri koridora karşı çıkıyor. İranlı yetkililer, Zengezur Koridoru’nun Ermenistan’a doğrudan kara erişimini kesebileceği endişesini dile getiriyor. Eylül 2024’te İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, 'Komşu ülkelerimizin sınırlarında herhangi bir değişiklik bizim için kırmızı çizgidir ve tümüyle kabul edilemez' diyerek sert tepki göstermişti. Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan son açıklamada ise Bakü-Erivan barış anlaşmasının memnuniyetle karşılandığı ancak 'ortak sınırlar çevresinde herhangi bir dış müdahalenin gerçekleşmesinden' endişe duyulduğu belirtildi. Analistler, Washington’daki barış töreninin Rusya’ya da net bir mesaj niteliği taşıdığını düşünüyor. Moskova, Batı’nın Güney Kafkasya’daki dengeleri kendi lehine değiştirme çabası olarak gördüğü bu süreci sert bir dille eleştirmişti. Rusya Dışişleri Sözcüsü Maria Zaharova, 'Batılılar uzlaşma sürecini kendi raylarına oturtmak istiyor. Nerelere çıktığını daha önce gördük' diyerek Batı’yı uyarmıştı. Ayrıca Rus medyası, Paşinyan’ı 'Batı’nın kuklası' olmakla suçlayarak eleştirilerini sertleştirmişti. Tören sırasında Trump, 1992’den beri Azerbaycan’a uygulanan ABD kaynaklı savunma kısıtlamalarının kaldırıldığını duyurdu. Aliyev ise bu kararı memnuniyetle karşıladı.