Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, İpek Yolu Ekonomik Kuşağı (BRI) projesinin hayata geçtiğini duyurdu. Ekonomik raporların 2030 yılına kadar Çin'i dünya ekonomisinin lideri yapacağına işaret ettiği bu devasa proje, 150 ülkeyi kapsayan bir ticaret ağı kurmayı hedefliyor.
İPEK YOLU PROJESİ VE TÜRKİYE'NİN ROLÜ
Eylül 2025'te düzenlenen uluslararası medya turunda, 2023'te 'yola çıktığı' açıklanan İpek Yolu projesi merkeze alındı. 20 ülkeden 32 gazetecinin katıldığı 'İpek Yolu Ekonomik Kuşağı’nı Ortak İnşa Eden Ülkelerin Medya Liderliği Semineri'ne Türkiye'den sadece Milliyet gazetesi katıldı. Bu seminer, Ankara için de stratejik bir öneme sahip zira Çin, Dünya Bankası'nın raporlarına göre 8 trilyon dolarlık yatırım değeri bulunan BRI'nin merkezine, Uygurlu Türklerin yoğunlukta yaşadığı ve Türkiye'nin hassasiyetle yaklaştığı Sincan eyaletini konumlandırdı. Çin'in kuzeydoğu eyaletindeki 19 farklı noktadan gönderilecek mallar, Türkiye'nin de dahil olduğu 3 ana güzergah üzerinden dünyaya dağıtılacak.
SOYKIRIM İDDİALARINA YANIT VE EKONOMİK GELİŞMELER
Seminerde, yıllardır süregelen 'Sincan'daki Uygurlu Türklere soykırım yapıldığı' ve 'Pamuk tarlalarında zorla çalıştırıldıkları' yönündeki iddialara Sincanlı üst düzey yetkililerden tepki geldi. Bir yetkili, "Sincan, İpek Yolu'nun başlangıç alanı. Bizim için Batı demek, Sincan demek" ifadelerini kullandı. Çinli Profesör Zheng Liang ise Milliyet aracılığıyla Ankara'ya seslenerek, "Sincan'da Uygurlulara zulüm, soykırım yok. 2016 yılında Sincan eyaleti, tüm Uygurluların iş ve aş bulacağı programını açıkladı ve 2017'de sosyal medyada 'Çin soykırım yapıyor' iddiaları patladı. Bu iddiaya 'Çin, Uygurluları zorla çalıştırıyor' iddiası eklendi ve bize karşı düzenlenen sosyal medya propagandaları 2019-2021 arası tavan yaptı. Bunların hepsi Çin’in ekonomik yükselişini gören ABD yalanı" dedi. Bir Çinli gazeteci ise, "Sincan'da her şeyin düzelmesinin nedeni İpek Yolu ekonomisi. 10 yıl önce Sincan eyaletinin herhangi bir yerinde güven içinde yürüyemezdim. Sert önlemlerle ayrılıkçıların terörü 2016'da bitti. Hükümetin de ekonomik kalkınma programları sayesinde eyalette her şey düzeldi. Eyaletteki tüm bu ekonomik ve kültürel gelişmelerin ardında kesinlikle Çin’in İpek Yolu projesi var. Sincan’daki 19 noktadan mallar dünyaya dağılacaksa, halkın refahının artması lazımdı. Yıllarca bunun için uğraşıldı ve meyveleri şimdi alınıyor" diye konuştu. Uzman Abdukeyom Salam'a göre, Pekin yönetiminin 'ABD yalanları' olarak nitelediği iddiaların Sincan ekonomisine 'biraz kötü etkisi' oldu ancak yerel ekonomi bunun üstesinden geldi. Bir başka akademisyen ise, "ABD, kara propagandayı çok iyi yapıyor. Biz dünya basınına anlatma konusunda iyi değiliz" itirafında bulundu. Şi Cinping'in 2013'te başlattığı BRI projesi ve Sincan'ın bu projenin merkezi olacağı vizyonu, 12 yıllık yoğun bir çalışmanın ürünü. 2012'de Çin'in başına geçen Şi, Sincan'ı ekonomik refah açısından ülkenin en kötü durumdaki eyaletlerinden biri olarak görmüş ve işsizlik ile fakirliğin giderilmesini bir numaralı öncelik haline getirmişti. Bu hedef doğrultusunda ülkenin önde gelen şirketlerine Sincan'da fabrika açma talimatları verildi ve 2016 yılı, ülkenin doğusundan batısına yatırım yılı oldu. İşsizlik 2018'de çözülürken, sıra kültürel gelişime geldi ve okullarda Uygurlu Türkler ile Çinlilerin kaynaşmasını sağlayacak merkezler açıldı. 2019 ve 2023'teki açıklamalarla proje ilerledi ve 2023'te "Artık yola çıkıyoruz" denildiğinde Sincan'da iş ve aş sorunu büyük ölçüde çözülmüştü. Bu 12 yıllık yatırımın meyvesi olarak, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin Gayri Safi Yurtiçi Hasılası (GSYİH) 2024'te yıllık bazda yüzde 6.1 artarak ilk kez 2 trilyon yuanı (273 milyar dolar) aştı. Bu rakam, Sincan'ın komşusu Kazakistan'ı geçmesi ve Pakistan'a fark atması anlamına geliyor.
SİNCAN'IN EKONOMİK POTANSİYELİ
Sincan, 1.66 milyon metrekarelik yüzölçümü ve 25 milyonluk nüfusu ile önemli bir potansiyele sahip. BRI'nin 2040'a kadar dünya GSYİH'sini yıllık 7.1 trilyon dolar artırması bekleniyor. 2023 yılında Sincan'a gelen turist sayısı 265 milyon olurken, turistlerden elde edilen gelir 41.2 milyar dolar olarak kaydedildi. Bölgede 142 çeşit metalik mineral bulunurken, kömür rezervi 2.19 trilyon ton (ülkenin yüzde 40'ı) ve petrol rezervleri 5.6 milyar ton (ülkenin yüzde 30'u) olarak açıklandı.
